Spyware Nedir:
Bilgisayar kullanıcıları hakkında, kendilerinin bilinçli rızası ve/veya bilgisi dışında veri toplayan yazılımlara spyware denir. Daha genel veya farklı anlamları da olan "malware" ve "adware" gibi adlar da spyware yerine kullanılabilmektedir.
Kullanıcının bastığı tuşları (yazdığı yazıları) kaydetmekten, görüntülediği web sayfalarının kaydını tutmaya, sabit diskindeki verileri taramaktan, İnternet’te yapılan aramaları izlemeye kadar değişik türde kişisel bilgi gizliliğinin ihlali anlamına gelen işlemleri gerçekleştiren spyware yazılımları, bu işlemlerle kişilerin banka şifrelerini çalmak gibi kanun dışı; ya da "kişiye özel reklam" (açılır pencereler, spam) gibi rahatsız edici ve bilgisayarın ağ ve sistem kaynaklarını tüketen (web sayfalarının görüntülenme hızının düşmesi veya bilgisayarın genel olarak yavaşlaması gibi) eylemleri gerçekleştirebilmektedir.
Spyware türü yazılımlar çoğu zaman, açık şekilde kanun dışı ve kullanıcıya doğrudan zarar verecek amaçlar için tasarlanmadıkları için kullanıcının rızası ile veya eylemleri sonucu bilgisayarlara kurulurlar. Bu iki açıdan (rıza alma ve açık zarar vermeme) virüslerden ayrılırlar. Ayrıca spyware'ler, virüsler gibi kendilerini herhangi bir yolla bir bilgisayardan diğerine kopyalamaz. Ancak kuruluma dair rıza veya onay bu zararlı yazılımın bilgisayardaki etkinlikleri konusunda kullanıcı açıkça bilgilendirilmeden alınır.
Kullanıcı bir web sayfasını açabilmek ya da düzgün görüntüleyebilmek için, İnternet tarayıcısına (Internet Explorer, Firefox, Opera gibi) bir eklenti (add-on, extension, plug-in) kurulması yönünde bir uyarı alır ve bir tuşla bu onayı verdiğinde spyware bilgisayarına yüklenmiş olabilir. Ya da kullanıcıya ücretsiz olarak bir hizmet sunan bir web sitesi (bedava yazılım, müzik, video, online oyunlar gibi) buna benzer yazılımların İnternet üzerinden bilgisayara kurulmasını şart koşabilir. Benzer şekilde bir takım bedava yazılımlar da kendi kurulumları sırasında ek olarak bazı spyware yazılımları kullanıcının onayını almaya çalışarak ya da gizlice kurmaya çalışmaktadırlar. Bu gibi siteler ve yazılım geliştiriciler, kullanıcılara ait özel bilgileri veya anonim istatistiki verileri reklam vs. gibi amaçlarla toplayan kişi veya gruplara para karşılığı satmakta ya da yazılımı yükletmek karşılığında çıkar elde etmektedirler.
Spyware Yazılımlarından Nasıl Korunulur:
Bu yazılımlardan korunmanın en etkin yolu, bunların bulaşmasına yol açan kullanıcı alışkanlıklarının önüne geçmektir. İnternet'te gezinirken her türlü uyarı veya soru penceresini onaylamak birçok gereksiz yazılımın yüklenmesine sebep olmaktadır. Bilgisayar uzmanlığı ve tecrübesi yüksek kişiler herhangi bir anti-spyware yazılım kullanmadan da sorunlardan uzak kalabilmektedirler. Bu nedenle herhangi bir web sayfasında karşılaşılan uyarı veya diyalog penceresinin ne istediği iyice anlaşılmadan ya da bilen birilerine sorulmadan onaylanmaması gerekmektedir.
Birçok virüs gibi spyware'ler de en çok kullanılan işletim sistemlerinin ve yazılımların açıklarını kullanarak yayılmaktadır. Bu nedenle birçok spyware sadece Internet Explorer ile web sayfalarında gezinirken kullanıcıların karşısına çıkacak şekilde tasarlanmıştır. Kullanıcıların, Internet Explorer yerine Firefox, Opera gibi ücretsiz ve daha az hedef alınan web tarayıcılarını kullanmaları birçok spyware'e karşı etkili olacaktır.
Buna ek olarak, bazı ücretsiz yazılımlar (İnternet hızlandırıcı, hızlı download, dosya paylaşım vs. yazılımları gibi) kendi fonksiyonlarının dışında spyware yüklemektedir. Hatta kendisinin anti-spyware yazılımı olduğunu ve bilgisayarı zararlı yazılımlardan temizleyeceğini iddia ederek bilgisiz kullanıcıları yanıltan ve böylece birçok bilgisayara kurulan spyware'ler de mevcuttur. Kullanıcılar bu tür ücretsiz bir yazılımı kurmadan önce İnternet’te hakkında spyware içerip içermediği yönünde araştırma yapmalı ya da başkalarından teknik destek almalıdırlar.
Anti-Spyware Nedir:
Anti-Spyware, spyware'lerden bilgisayarları korumak amacıyla geliştirilmiş güvenlik yazılımlarıdır. Bazı anti-virüs yazılımları çok bilinen spyware'lere karşı bilgisayarları koruyabilmektedir, ancak anti-spyware yazılımları spyware'leri sistemden silme, kaldırma veya devre dışı bırakma ve yeni çıkan spywarelere karşı kendini güncelleme konusunda uzmanlaşmıştır. Bu yazılımların bir kısmı ücretli olmakla beraber aşağıdaki ücretsiz, yetkin ve çok kullanılan iki anti-spyware yazılımı kullanıcılarımıza önerilmektedir.
Windows Defender:
Microsoft firmasının kendi ürünü olan Windows işletim sistemlerini spyware'lerden korumak üzere geliştirdiği ve lisanslı Windows kullanıcılarına İnternet üzerinden ücretsiz olarak sunduğu anti-spyware yazılımıdır. Bu yazılım Windows Vista işletim sistemi ile kurulu gelmektedir ve Service Pack 2 yüklenmiş Windows XP işletim sistemine kurulabilmektedir. Kendini yeni spyware'lere karşı otomatik olarak güncelleyen ve spyware'leri tanıyıp sisteme eklenmelerini engelleyen, eklenmiş olanları sistemi tarayıp etkisiz hale getiren bu ürün aşağıdaki adresten indirilebilir.
http://www.microsoft.com/athome/security/spyware/software/default.mspx
Yazılımı Microsoft sitesinden indirmek isteyen kullanıcılarımızın işletim sistemlerinin lisanslı olduğunun onaylanması için birkaç basit işlemi gerçekleştirmesi gerekmektedir.
Ayrıca, aynı yazılımın kurulumuna (ODTÜ personel kullanıcı adı ve parolası girerek)
ftp://ftp.cc.metu.edu.tr/Security/AntiSpyware/WindowsDefender
adresinden erişmek mümkündür. Bu konumdaki WindowsDefender.msi adlı kurulum dosyası da, Microsoft sitesinde yapılana benzer şekilde, kurulum sırasında işletim sisteminin lisanslı olup olmadığını denetleyecektir. Kullanıcılarımıza yazılımın en güncel haline anlık erişim açısından Microsoft'un sitesini kullanmalarını öneriyoruz.
Ad-Aware:
adresinden ücretsiz sürümüne erişilebilecek bu yazılım da en bilinen, güvenilir ve etkin anti-spyware ürünlerinden biridir. Yazılım birkaç kurulum adımını onaylayarak basitçe kurulmakta, kendini otomatik olarak güncellemekte ve düzenli aralıklarla sistemde tarama yapmaktadır. Bu yazılım da spyware'i kurulma aşamasında fark edip sistemde değişiklik yapmasına ve kurulumuna engel olmaktadır.